Μπορεί η απόφαση μιας κυβέρνησης να προκαλέσει την αστραπιαία εξαφάνιση μιας υπηρεσίας επικοινωνίας άλλης χώρας χωρίς δικαστική απόφαση, χωρίς εξέταση των καταγγελλομένων, χωρίς κάποια θεσμική νομιμότητα, παρά μόνο με την ενεργοποίηση παγκόσμιων τραπεζικών και τεχνολογικών υποδομών; Η πρόσφατη περίπτωση της Autistici/Inventati στην Ιταλία μετά από μια αμερικανική κυβερνητική απόφαση αποδεικνύει πως ΝΑΙ και παράλληλα ανοίγει ο προβληματισμός και η συζήτηση όχι μόνο για το πλήγμα στην ίδια τη συλλογικότητα της Α/Ι αλλά και για την ίδια την ανεξάρτητη διαδικτυακή υποδομή, την ελευθερία έκφρασης και την ψηφιακή κυριαρχία.
Το “κλείσιμο” της Α/Ι προκάλεσε και προκαλεί σειρά αντιδράσεων από συλλογικότητες και φορείς υπεράσπισης των ψηφιακών δικαιωμάτων, αλλά και ένα κύμα συμπαράστασης προς την πληττόμενη συλλογικότητα, ανοίγοντας ένα πεδίο νέου αγώνα.
Η Autistici/Inventati
Η A/I είναι μια συλλογικότητα που τη διαχειρίζονται εθελοντές και λειτουργεί από την Ιταλία από το 2001, παρέχοντας υπηρεσίες, ψηφιακή υποδομή και εργαλεία όπως email, λίστες αλληλογραφίας, φιλοξενία ιστολογίων και άλλες υπηρεσίες που σχετίζονται με την ιδιωτικότητα και την ανωνυμία, σε συλλογικότητες και άτομα σε όλη την Ευρώπη και παγκοσμίως. Πρόκειται για μια αντιφασιστική, αντιρατσιστική, αντισεξιστική και αντιμιλιταριστική οργάνωση που αντιτίθεται στον καπιταλισμό και τον αυταρχισμό και φιλοξενεί μόνο όσους συμμερίζονται αυτές τις αρχές και που φιλοξενεί 16.000 mails, 1.500 ιστότοπους, 5.500 λίστες αλληλογραφίας και 10.000 ιστολόγια.
Η Autistici/Inventati όπως αναφέρει στο μανιφέστό της γεννήθηκε από τη συνάντηση ατόμων και συλλογικοτήτων στον αυτόνομο και αντικαπιταλιστικό χώρο που ενδιαφέρονται για την τεχνολογία και τον αγώνα για τα ψηφιακά δικαιώματα.
Το δηλωμένο μοντέλο είναι ριζικά διαφορετικό από αυτό των μεγάλων εμπορικών πλατφορμών. Καμία διαφήμιση, καμία πώληση προσωπικών δεδομένων, καμία αποζημίωση για εθελοντές. Οι υπηρεσίες χρηματοδοτούνται μέσω δωρεών. Τα αιτήματα αξιολογούνται χειροκίνητα και η συλλογικότητα δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να μετατρέψει τα δεδομένα χρηστών σε εμπόρευμα. Φιλοξενεί
Το χρονικό της επίεθσης
Στις πρώτες πρωινές ώρες της 28ης Αυγούστου η Autistici/Inventati, ένας εναλλακτικός πάροχος email, chat και hosting, τίθεται εκτός λειτουργίας. Είχε προηγηθεί στις 26 Αυγούστου μια εξαιρετικά ασυνήθιστη απόφαση της OFAC, της υπηρεσίας του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών που διαχειρίζεται τις οικονομικές κυρώσεις. Βάση αυτής η ιταλική συλλογικότητα Autistici/Inventati (A/I) εντάσσεται στον κατάλογο SDN ως Specially Designated Global Terrorist (SDGT) βάσει του Executive Order 13224, που εκδόθηκε μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και επιτρέπει τη στοχοποίηση οποιουδήποτε “βοήθησε υλικά, χρηματοδότησε ή παρείχε οικονομική, υλική ή τεχνολογική υποστήριξη” σε τρομοκρατική πράξη.
Πρόκειται για αμερικανικό διοικητικό κυρωτικό χαρακτηρισμό SDGT, όχι για καταδίκη από δικαστήριο ούτε την εντάσσει στη διαφορετική αμερικανική κατηγορία Foreign Terrorist Organization.
Η Ουάσιγκτον υποστήριζε ότι η συλλογικότητα Α/Ι παρείχε ψηφιακές υποδομές και υπηρεσίες σε πυρήνες Antifa, ακροαριστερές εξτρεμιστικές οργανώσεις, στο Palestine Action που όπως αναφέρεται έχει χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση στη Βρετανία. Η A/I αρνείται τις κατηγορίες και υποστηρίζει ότι προσφέρει εδώ και 25 χρόνια δωρεάν εργαλεία επικοινωνίας, χωρίς εκμετάλλευση εμπορική και προσωπικών δεδομένων.
Ακολούθησε μια εντυπωσιακά γρήγορη αλυσίδα γεγονότων:
- 27 Αυγούστου: ανεστάλη ο λογαριασμός PayPal της A/I.
- 28 Αυγούστου: το
autistici.orgέγινε απρόσιτο. Το Public Interest Registry (PIR), που διαχειρίζεται το.org, το έθεσε σε serverHold. Η A/I αναφέρει ότι το PIR ενήργησε ως συνέπεια του αμερικανικού χαρακτηρισμού. - Την ίδια ημέρα, το Noblogs.org δέχεται επίθεση. Η A/I αναφέρει ότι εκτέθηκαν usernames και hashed passwords, όχι όμως IP addresses, καθώς αυτά δεν καταγράφονταν από προεπιλογή.
- 1 Σεπτεμβρίου: η Banca Etica αναστέλλει τη λειτουργία του λογαριασμού της A/I.
- 6 Σεπτεμβρίου: η συλλογικότητα ανακοίνωσε ότι θα τερματίσει όλες τις υπηρεσίες και θα διαλυθεί, επειδή θεωρεί ότι η συνέχιση της λειτουργίας θα εξέθετε τους χρήστες και τα μέλη της σε νομικούς και οικονομικούς κινδύνους.
- 8 Σεπτεμβρίου: η A/I ODV προσέφυγε επειγόντως στο Δικαστήριο της Πίζας ζητώντας την επαναφορά της λειτουργίας του τραπεζικού λογαριασμού.
- Η A/I έχει ανακοινώσει ότι η παύση των υπηρεσιών θα ολοκληρωθεί μέσα στον Σεπτέμβριο με προγραμματισμένη ημερομηνία τερματισμού των υπηρεσιών στις 18 Σεπτεμβρίου 2026.
Αντιδράσεις
Η European Digital Rights (EDRi) σε δήλωση της, την οποία υπογράφουν πάνω από 30 οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, μεταξύ των οποίων οι Electronic Frontier Foundation Norway, Chaos Computer Club, Digitalcourage, La Quadrature du Net, Open Rights Group, Bits of Freedom και από Ελλάδα η Homo Digitalis. τάσσεται ανοιχτά υπέρ της A/I. Υποστηρίζει ότι ο αμερικανικός χαρακτηρισμός (designation) πλήττει όχι μόνο την ίδια την ομάδα αλλά αποτελεί “επίθεση στην ανεξάρτητη υποδομή του διαδικτύου, στα θεμελιώδη δικαιώματα πολλών συλλογικοτήτων, στις ασφαλείς και προστατευμένες επικοινωνίες, στη δημοκρατική αντι-εξουσιαστική οργάνωση και στην ίδια τη δημοκρατική ακεραιότητα της ΕΕ.”
Το ARTICLE 19 προειδοποιεί ότι μια τέτοια ενέργεια κατά ενός παρόχου υποδομών παραβιάζει τα διεθνή πρότυπα ελευθερίας της έκφρασης και δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
Aπό την Electronic Frontier Foundation, επισημαίνεται ότι ο αντίκτυπος αυτού του χαρακτηρισμού δεν θα περιοριστεί στην A/I ή σε όσους χρησιμοποιούν άμεσα την υποδομή της. Υποδηλώνει μια κλιμάκωση μαζικών, θεσμικών επιθέσεων σε ασφαλείς επικοινωνίες, σε εναλλακτικές λύσεις απέναντι σε πλατφόρμες Big Tech με κερδοσκοπικό σκοπό, στη δημοκρατική οργάνωση, οι οποίες θα γίνουν αισθητές από την κοινότητα των ψηφιακών δικαιωμάτων και την ευρύτερη κοινωνία των πολιτών.
Όπως αναφέρεται “η επίθεση των ΗΠΑ κατά της A/I απειλεί: Τις ελευθερίες έκφρασης, πληροφόρησης, συνάθροισης και συνεταιρίζεσθαι: Οι υπηρεσίες της A/I χρησιμοποιούνται από πλήθος συλλογικοτήτων, αγωνιστών, συνδικαλιστών, δημοσιογράφων, ερευνητών, πολλοί από τους οποίους επέλεξαν την A/I επειδή η εργασία τους δεν ήταν ασφαλής ή αποφεύγονταν εμπορικές πλατφόρμες. Η προσπάθεια διακοπής των επικοινωνιών και των αρχείων τους, χωρίς τη δέουσα διαδικασία, όχι μόνο υπονομεύει τα Άρθρα 7, 11 και 12 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, αλλά θέτει επίσης σε κίνδυνο το σημαντικό έργο που επιτελούν χιλιάδες οργανισμοί και συλλογικότητες. Ο στόχος σαφώς δεν είναι μόνο η A/I, αλλά και το ευρύτερο οικοσύστημα και οι κοινότητες που το υποστηρίζουν. (…) Εάν ανεξάρτητοι και ασφαλείς πάροχοι όπως η A/I συνεχίσουν να δέχονται επιθέσεις, συλλογικότητες και οργανισμοί ενδέχεται να αναγκαστούν να στραφούν σε εμπορικές πλατφόρμες Big Tech, εκθέτοντάς τους σε υπερενισχυμένα επίπεδα επιτήρησης και λογοκρισίας.”
Η πρακτική του χαρακτηρισμού μιας διαδικτυακής πλατφόρμας και ενός παρόχου υπηρεσιών ως τρομοκρατικής ομάδας —και όχι εκείνων που ασκούν άμεσα βία— έχει «τεράστιες» επιπτώσεις για το μέλλον της ελεύθερης έκφρασης στο διαδίκτυο, προειδοποίησε η Jillian York, διευθύντρια του Electronic Frontier Foundation. «Στοχεύουν τον αγγελιοφόρο», σημείωσε χαρακτηριστικά — δηλαδή την υποδομή και όχι κατ’ ανάγκη τους ανθρώπους που διέπραξαν τις πράξεις.
Από την πλευρά των κινημάτων τεχνολογίας, το αμερικανικό May First Movement Technology, που συνεργάζεται με την A/I εδώ και χρόνια, χαρακτήρισε την απόφαση επικίνδυνο προηγούμενο για τους ανεξάρτητους παρόχους τεχνολογίας και κάλεσε σε υπεράσπιση της «movement technology» απέναντι στην εξάρτηση από τη Big Tech.
Το πιο ουσιαστικό ίσως συμπέρασμα βρίσκεται ακριβώς εδώ. Η υπόθεση A/I δεν αφορά μόνο μια ιταλική συλλογικότητα που κλείνει. Αποκαλύπτει πόσο κεντρικοποιημένο παραμένει το Internet κάτω από την επιφάνεια της αποκέντρωσής του. Μπορεί ένας server να βρίσκεται στην Ευρώπη, αλλά το domain, η τράπεζα, το σύστημα πληρωμών ή άλλες κρίσιμες υπηρεσίες να ελέγχονται από διαφορετικούς και συχνά εξωευρωπαϊκούς φορείς.
Γι’ αυτό και το τελευταίο μήνυμα της A/I αποκτά ιδιαίτερη σημασία: η απάντηση δεν είναι να δημιουργηθεί απλώς «μια νέα A/I». Είναι να δημιουργηθούν πολλές ανεξάρτητες υποδομές, πολλά δίκτυα και πολλές κοινότητες, έτσι ώστε κανένας μεμονωμένος πάροχος, κράτος, τράπεζα ή registry να μην μπορεί να απενεργοποιήσει ολόκληρο το οικοσύστημα.
Η υπόθεση Autistici/Inventati, επομένως, μπορεί να αποδειχθεί λιγότερο μια ιστορία για το τέλος ενός εγχειρήματος και περισσότερο μια προειδοποίηση για το μέλλον: η ψηφιακή ελευθερία δεν εξαρτάται μόνο από το ποιο λογισμικό χρησιμοποιούμε, αλλά και από το ποιος ελέγχει την υποδομή πάνω στην οποία αυτό λειτουργεί. Και ίσως αυτό να είναι το πραγματικό νόημα μιας αποκεντρωμένης ψηφιακής κυριαρχίας.
Το παλιό R* Plan της A/I είναι ίσως ακόμη πιο επίκαιρο από ποτέ. Ήδη από χρόνια πριν περιέγραφε μια αρχιτεκτονική όπου οι υπηρεσίες διαμοιράζονται σε διαφορετικούς servers και παρόχους, ώστε η κατάρρευση ενός σημείου να μην συνεπάγεται κατάρρευση ολόκληρου του δικτύου.
“Ο αντιφασισμός και ο αντικαπιταλισμός δεν είναι τρομοκρατία. Η διαμαρτυρία δεν είναι τρομοκρατία. Και όλοι έχουν το δικαίωμα να μιλήσουν και να αγωνιστούν για όλη την ανθρωπότητ”., σημείωνε η συλλογικότητα δηλώνοντας την απόφασιστικότητά της να συνεχίσει.
